تبلیغات
طوبی سلماس - كاهش ضایعات محصولات باغی در دوره پس از برداشت

امروز:

كاهش ضایعات محصولات باغی در دوره پس از برداشت

» نوع مطلب : بررسی های كشاورزی ،

میوه ها و سبزی ها از جمله مهم ترین محصولات باغی هستند كه نقش مهمی در تأمین نیاز غذایی و سلامت انسان بازی می كنند. این گروه از محصولات كشاورزی بدلیل داشتن رطوبت زیاد فساد پذیر هستند و در دوره پس از برداشت بخش عمده ای از آن ها(بین 5 تا 50 درصد) از بین می روند. میزان این ضایعات حتی در برخی موارد تا 80 درصد نیز می رسد. در این میان تره بار بالاترین درصد ضایعات را به خود اختصاص داده اند. كاهش و به حداقل رساندن چنین ضایعاتی به عنوان«برداشت مخفی» می تواند یكی از راه های مؤثر در تأمین غذا برای جامعه به حساب آید. در كشورهایی كه سیستم كشاورزی پیشرفته ای دارند، پیشرفت های قابل توجهی در زمینه تكنولوژی پس از برداشت صورت گرفته است. چنین عملیاتی نه تنها ضایعات این گروه از محصولات را به حداقل می رساند بلكه كیفیت آن ها را نیز در طی حمل و نقل، جابجایی، انبارداری و توزیع حفظ خواهد كرد. بخش عمده ای از این ضایعات را می توان با اجرای عملیات صحیح در دوره قبل از برداشت(در باغ یا مزرعه) حذف نمود. مدیریت تغذیه، آفات و بیماری های گیاهی در دوره قبل از برداشت، تكنولوژی صحیح برداشت، تیمارهای غیر شیمیایی و استفاده از تركیبات طبیعی برای كنترل ضایعات، عملیات پیش سرمادهی، سیستم های بسته بندی جدید، انبارداری صحیح(شامل كلیه عملیات در طی انبارداری) و بالاخره حمل و نقل صحیح از مهم ترین راه كارهای موجود هستند كه تا حد قابل توجهی میزان این ضایعات را به حداقل می رسانند. بنابراین كاهش ضایعات این گروه از محصولات كشاورزی نیازمند اصلاح ساختار تولید این محصولات از باغ و مزرعه تا انبار و سپس حمل و نقل و بازاررسانی و در نهایت مصرف كننده خواهد بود. بالا بردن دانش فنی تولید كنندگان، انبارداران، مسئولین میادین میوه و تره بار، خرده فروشی ها و در نهایت مصرف كنندگان گامی موثر در این راستا می باشد.

مقدمه

توسعه روز افزون جمعیت نیاز به تأمین غذا را روز به روز افزایش می دهد. به منظور افزایش تولید و رفع هر چه بیشتر مایحتاج بشر راه كارهای مختلفی چون افزایش سطح زیر كشت، افزایش عملكرد در واحد سطح، دستیابی به ارقام برتر، مدیریت عملیات زراعی شامل دفع آفات و بیماری ها، آبیاری، تغذیه، هرس و غیره وجود دارد. در این بین یكی از راه كارها كه به دست فراموشی سپرده شده است و كمتر مورد توجه قرار می گیرد كاهش ضایعات پس از تولید است كه محققین به این بخش اصطلاح«‌برداشت مخفی» را اختصاص داده اند. محصولات باغی(شامل كلیه میوه ها، سبزی ها و گل و گیاهان زینتی) بدلیل بالا بودن درصد رطوبت شان و ماهیت فیزیولوژیكی خاصی كه دارند طبیعتا دارای ضایعات بیشتری پس از برداشت می باشند كه گاهی بسته به نوع محصول ممكن است تا 60% محصول تولیدی به این طریق از دایره مصرف خارج شود. عوامل متفاوتی هم در دوره قبل از برداشت و هم در دوره پس از برداشت در شدت این پدیده مؤثر هستند. برخی از این عوامل تحت كنترل بوده و انسان قادر است آن ها را به نحو صحیح تحت تاثیر قرار داده و بدین وسیله ضایعات را به حداقل برساند.

انتخاب رقم

عملیات زراعی و شرایط آب و هوایی قبل از برداشت نقش مهمی در سرعت فرآیندهای فیزیولوژیكی محصول برداشت شده دارد ولی در این بین نقش رقم یا كولتیوار نیز بسیار مهم است. موفقیت در انجام عملیات پس از برداشت بستگی زیادی به ماهیت فیزیولوژیكی محصول دارد. عكس العمل محصولات باغبانی به شرایط انبارداری علی رقم بقیه صفات تحت تأثیر انتخاب طبیعی و انتخاب انسانی نبوده است. اخیراً در برنامه های اصلاحی محصولات باغی، صفات مرتبط با فیزیولوژی پس از برداشت محصول مورد توجه زیادی قرار گرفته است كه مهم ترین آن ها عبارتند از:
-
قابلیت خوب جابجایی و كاهش نرم شده میوه در طی رسیدن بخصوص در گوجه فرنگی. این عمل با تأثیر بر آنزیم پلی گالاكتوروناز و با استفاده از مهندسی ژنتیك صورت گرفته است.
-
مقاومت به سرمازدگی در طی انبارداری خصوصا در سیب، آوكادو، موز، خیار، هلو و گوجه فرنگی.
-
مقاومت به اسكالد در سیب كه تحت كنترل فرآیند اكسیداسیون آلفا فارنزن است. تحقیقات نشان داده است كه یك ژن در بروز این عارضه دخالت دارد.
-
مقاومت به انبارداری در اتمسفر كنترل شده، غلظت بالای دی اكسید كربن و غلظت كم اكسیژن در مورد توت فرنگی دو گروه از ارقام بر اساس محصولات حاصل از تخمیر مانند استالدیید و اتانول وجود دارند. ارقام آناپولیس و كاوندیش در غلظت بالای دی اكسید كربن، استالدیید و اتانول بسیار كمی تولید می نمایند در حالی كه ارقام كنت و هانوی در اثر نگهداری در غلظت بالای دی اكسید كربن اتانول و استالدیید بیشتری تولید می نمایند و ضایعات آن ها بیشتر است. بنابراین در انتخاب رقم باید توجه خاصی را مبذول داشت چرا كه در صورت نامناسب بوده رقم انتخاب شده با شرایط و اهداف تولید ممكن است بقیه عملیات باغبانی تأثیر ناچیزی بر كاهش ضایعات داشته باشد.

شدت نور

شدت نور مناسب نه تنها در افزایش تولید و تكثیر در محصول مؤثر است بلكه از بروز عوارض فیزیولوژیكی خاصی چون آفتاب سوختگی نیز جلوگیری می كند. این عارضه در گوجه فرنگی بسیار شایع بوده و بخش قابل توجهی از محصول را دچار آسیب می كند. در شرایطی كه شدت نور زیاد است پرورش گوجه فرنگی بصورت داربستی توصیه نمی گردد. بعلاوه در این شرایط بهتر است از ارقامی كه دارای برگ بیشتری می باشند استفاده نمود تا با سایه اندازی برگ ها برروی میوه ها شیوع این عارضه كاهش یابد. میوه آفتاب سوخته گوجه فرنگی نه تنها قابلیت نگهداری خوبی ندارد بلكه آن را نمی توان به خوبی بصورت مصنوعی رساند. نمونه بارز دیگری از تأثیر نور را می توان در میزان ویتامین ث و میزان ماده خشك محصول مشاهده نمود. با افزایش شدت نور در دامنه بهینه میزان ویتامین ث محصول افزایش می یابد.

آبیاری

چون در صد بالایی از وزن محصولات باغی را آب تشكیل می دهد، تأمین آب نه تنها در افزایش تولید مؤثر است بلكه با بهینه سازی تأمین آب می توان عوارض فیزیولوژیكی خاص چون پوسیدگی گلگاه در گوجه فرنگی، لكه تلخی در سیب وTip burn  در كاهورا كاهش داد. در مورد لكه تلخی سیب باید اشاره نمود كه دقت در انجام عملیات آبیاری كه منجر به توزیع مناسب تر كلسیم در میوه می گردد خصوصا در مراحل پایانی رشد از راه كارهای اساسی كاهش این عارضه می باشد. آبیاری بارانی علاوه بر افزایش راندمان مصرف آب منجر به بهبود میوه ها از نظر عوارض اشاره شده خواهد شد.

مدیریت تغذیه

تغذیه صحیح محصولات باغی نقش مهمی در كاهش ضایعات و بهبود كیفیت محصول تولیدی و عمر انباری محصولات برداشت شده دارد. در این بین ازت، فسفر، پتاسیم، كلسیم، بور، مس و مولیبدن از اهمیت زیادی برخوردارند. ازت بیش از حد نه تنها عدم تعادل اسید آمینه های ضروری و بالطبع عدم تعادل پروتئین را در پی خواهد داشت بلكه مشكلات عدیده ای چون تجمع نیترات و كاهش میزان ویتامین ث را نیز ایجاد می كند. عوارض فیزیولوژیكی چون توخالی شدن كلم بروكلی، كاهش وزن سیب زمینی شیرین در انبار و كاهش عطر و طعم كرفس در نتیجه مصرف ازت بیش از حد است. در كاهو ازت بیش از حد نه تنها منجر به تجمع نیترات گشته و مصرف آن مشكلات خاصی چون بیماری متهموگلوبینیا را ایجاد می كند بلكه باعث كاهش وزن خشك محصول و كاهش عمر انباری كاهو خواهد شد. در توت فرنگی نیز كود ازته در سفتی بافت میوه در طی انبارداری مؤثر است. تیمار ازت هم چنین بر مواد جامد قابل حل تاثیر قابل توجهی داشته و با افزایش ازت از 126 به 225 كیلو گرم در هكتار مواد جامد قابل حل كاهش می یابد. بسیاری از عوارض دیگر كه در طی انبارداری منجر به افزایش ضایعات می گردد را می توان با تیمار كلسیم برطرف نمود. برای مثال لكه تلخ در سیب، Tipburn در سبزیجات برگی و پوسیدگی گلگاه در محصولات خانواده سیب زمینیان و Black heart در كرفس را می توان اشاره نمود. بنابراین لازم است در طی رشد محصول و هم چنین در دوره قبل از برداشت بر اساس اصول علمی نسبت به توصیه كودی اقدام نمود تا نه تنها عملكرد مطلوبی حاصل گردد بلكه كیفیت محصول تولیدی و عمر انباری آن نیز افزایش یابد.

 


نوشته شده در : دوشنبه پنجم مهر 1389  توسط : مهندس محبوب آقازاده.    نظرات() .

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر