تبلیغات
طوبی سلماس - بررسی میزان سازگاری عناوین مقالات فارسی با محتوای آنها

امروز:

بررسی میزان سازگاری عناوین مقالات فارسی با محتوای آنها

» نوع مطلب : بررسی های كشاورزی ،

 

بررسی میزان سازگاری عناوین مقالات فارسی با محتوای آنها

 

مقدمه:

امروزه اطلاعات منتشر شده در مجلات پایه شكل گیری بسیاری از تحقیقات می باشد. ولی افزایش سریع حجم مدارك و توسعه رشته های علمی موجب پیدایش مشكلاتی در دستیابی به اطلاعات منتشر شده است. برای محققانی كه در زمینه های گوناگون عملی دست اندركار پژوهش هستند مطالعه كلیة مداركی كه در زمینه تخصصی آنها بیشتر شده است امكان پذیر نیست و یكی از طرق راهیابی سریع به محتوای مدارك علمی و خصوصا" مقالات "عنوان" است. عنوان هر اثر جلوه‌ای از هویت آن اثر است و به تعبیری نخستین جلوه ای از متن است كه خواننده با آن روبرو می‌شود.

عنوان باید بیانگر محتوای مقاله باشد. اگر خواننده ای مایل باشد بداند كه نویسنده مقاله ای در جه موضوع یا موضوعاتی سخن گفته و اندیشه او در حركت خود چه مسیرهایی را طی كرده است آیا باید نقطة شروع او خود متن باشد و تمام متن را تمام و كمال مطالعه كند یا اینكه با ملاحظه عنوان می تواند پی به موضوع و محتوای مقاله ببرد.

نیازهای اطلاعاتی محققین معمولا" اطلاع از آخرین تحولات علمی و دسترسی به منابع خاص اطلاعاتی است كه از طریق مقالات و عمدتاً از طرق بانكهای اطلاعاتی در اختیار محققان قرار می گیرد.

نقش عمده نظام بازیابی اطلاعات به منظور رفع نیاز اطلاعاتی و در راستای تشكیل بانك‌های اطلاعاتی، برقراری ارتباط از طریق مطابقت اطلاعات موجود با نیاز اطلاعاتی استفاده‌كنندگان است. این عمل بوسیلة توصیف محتوایی مدرك و معمولا" به وسیلة استفاده از نوعی زبان نمایه انجام می‌گیرد. امروزه بعلت كثرت نشریات ادواری مسألة نمایه سازی آنها بیش از هر زمان دیگر احساس می‌شود. داشتن نمایه بخصوص برای مجلاتی كه حاوی گزارشهای پژوهشی هستند. بسیار ضروری است. تشكیل بانك اطلاعاتی و استفاده از نشریات ادواری بدون داشتن نمایه در حد مطلوب عملا" امكان پذیر نخواهد بود. ولی چنانچه توصیف محتوایی مقالات از طریق عنوان امكان پذیر گردد نمایه های موضوعی ماشینی بسیار ارزان، ساده و سریع تهیه می شوند.

در این پژوهش علاوه بر تعیین میزان سازگاری و ناسازگاری عناوین مقالات فارسی گروههای مختلف علمی با محتوای آنها، وضعیت ظاهری مقالات از ابعاد نوع نوشته، جنسیت پدیدآورندگان, نوع فعالیت و نحوه تدوین نیز مورد بررسی قرار گرفته است. بر این اساس به دو سؤال پاسخ داده شده است:

الف- آیا كلیدواژه های موجود در عناوین مقالات فارسی آن قدر با محتوای مقالات سازگار هستند كه بتوان در نمایه سازی مقالات، كلیدواژه های عناوین را نمایه های مناسبی برای محتوای مقالات دانست؟

ب- مقالات مورد بررسی در تحقیق بلحاظ جنسیت نویسنده, تالیف و ترجمه بودن و كار فردی یا گروهی چه وضعیتی دارند؟

 

فرضیات:

1-   نظر سازگاری با محتوا، بین كلیدواژه های عناوین مقالات گروه علوم انسانی و كلیدواژه های عناوین غیر گروه انسانی تفاوت معنی دار وجود دارد.

2-   از نظر سازگاری با محتوا، بین كلید واژه های عناوین مقالات گروه علوم انسانی و كلیدواژه‌های عناوین مقالات علوم پایه و مهندسی تفاوت معنی دار وجود دارد.

3-   از نظر سازگاری با محتوا، بین كلیدواژه های عناوین مقالات گروه علوم انسانی و كلیدواژه‌های عناوین مقالات پزشكی تفاوت معنی دار وجود دارد.

4-   از نظر سازگاری با محتوا، بین كلید واژه های عناوین مقالات گروه علوم انسانی و كلیدواژه‌های عناوین مقالات كشاورزی تفاوت معنی دار وجود دارد.

5-   از نظر سازگاری با محتوا، بین كلیدواژه های عناوین مقالات گروه علوم پزشكی و كلیدواژه‌های عناوین مقالات علوم پایه و مهندسی و مقالات كشاورزی تفاوت معنی دار وجود دارد.

 

سابقه تحقیق

برابر بررسیهای انجام شده تاكنون در داخل كشور در زمینه خاص مورد پژوهش تحقیقی صورت نگرفته است. اما در سال 66 طی تحقیق حجم اطلاعات تولید شده و لزوم تهیه ابزارهای ذخیره و بازیابی اطلاعات برای كنترل اطلاعات پزشكی تولید شده، در ایران مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج حاصل نشان داده است روش نمایه سازی گردان نوع افزوده به عنوان برای تهیه ابزار بازیابی اطلاعات پزشكی ایران مناسب است.(1)

در مورد كتابها در سال 1370 تحقیقی تحت عنوان بررسی میزان سازگاری موضوعها و عنوانها در كتابهای فارسی به انجام رسیده است نتایج حاصله نشان داده شده است كه رده زبان با 90 درصد عنوانهای سازگار با موضوع گویاترین عنوانها را دارد پس از آن رده علوم عملی با 88 درصد سازگاری قرار دارد، در حالیكه 64 درصد عنوانهای رده ادبیات هیچگونه سازگاری اشتراكی با موضوعهای تخصیص یافته ندارد. (2) طی یك مطالعه موردی در سال 67 عناوین 110 مقاله مجله نشر دانش از دیدگاه ادبی شامل مواردی نظیر صراحت و روشنی، استقلال، رعایت الگوهای زبان معیار و تفننهای زبان، ساختهای معنایی و املایی زبان، خلاقیت و ابتكار و ... همچنین میزان همخوانی میان عنوان و محتوای مقاله مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصله نشان داده است كه عناوین بسیاری از مقالات با محتوای آنه هم خوانی ندارد. (3)

در یك بررسی تحت عنوان "تحلیلی كلی از مقاله ها و مقاله نویسان در مجله نامه انجمن كتابداران"، 272 مقاله این نشریه طی سالهای 68-1358 مورد مطالعه قرار گرفته است نتایج بدست آمده از این مطالعه نشانگر این بوده كه مردان نسبت به زنان بیشتر به تالیف و ترجمه دست زده اند تغداد مقاله های تالیفی از مقاله های ترجمه شده بیشتر است و بیشتر مقاله ها را عده كمی از پدیدآوران تالیف یا ترجمه كرده اند. (4)

در خارج از كشور مطالعات متعددی در این زمینه صورت پذیرفته كه موارد ذیل از آن جمله اند:

چارلز برنبر در سال 1961 در زمینة عناوین مقالاتی شیمی و مهندسی شیمی، تحقیقی را به انجام رساند. مطالعات وی نشان داد كه حدود 34 درصد مدخلهای نمایه موضوعی از عنوان مدرك گرفته می شوند و 66 درصد بقیه براساس چكیده با متن مدرك تعیین می گردند. (5)

در 1964 ب.ب. لین مطالعه ای را در خصوص به كار بردن عنوانهای فنی و غیرفنی در نمایه گردان به انجام رساند و نتیجه گرفت كه عنوانهای غیرفنی نارساتر از عنوانهای فنی هستند. جان م. سدانو در مطالعه مشابهی به این نتیجه رسید كه رشته های علمی و فنی را نباید از دیگر رشته های دانش بشری مستثنی دانست ولی بایستی برای دیگر رشته ها نیز عنوانهای گویا و رسا به وجود آورد. (6)

در 1982 دولان طی مقاله ای چگونگی نگارش مقالات را در ارتباط با بازیابی كامپیوتری on-line مورد تحلیل قرار داده و به منظور تسهیل و تسریع در بازیابی اطلاعات بایدها و نبایدهایی را درخصوص محتوا و عنوان مقالات ارائه نموده است. (7)

در 1986 طی تحقیقی عنوان و محتوای مقالات مجلات منتشره در هندوستان در زمینة خاكشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. در این مطالعه اهمیت عنوان در ترسیم و شرح محتوای مقالات مورد بحث قرار گرفته. طی این مطالعه میزان معنی داری عنوان در نمایه سازی ماشینی و همچنین انحراف استاندارد و میزان اختلاف كلمات اصلی و فرعی عناوین مقالات منتشر شده در مجلات خاكشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. (8) همچنین در همین كتابخانه های دانشگاه آمستردام طی مطالعه ای انتخاب كلیدواژه ها از عنوان مقالات زا به منظور برپایی سیستم بازیابی كامپیوتری مورد بررسی قرار داده اند. از نظر آنان گزینش كلیدواژه ها از عناوین روند كار را تسریع و هزینه ها را تقلیل می دهد. بعلاوه معلوم شد كه عناوین فرعی اطلاعات بیشتری را عناوین اصلی دارند.(9)

در سال 1987 پایگاه اطلاعاتی BIOSIS در مورد سیستم پردازش زبان طبیعی متون مطالعه ای انجام داده و طی آن سیستم پردازش مدارك براساس زبان طبیعی متون را به عنوان ابزار كمكی در نمایه سازی موضوعی ماشینی توصیف كرده است. در نمایه سازی مدارك از سطح نمایه‌سازی عمیق با تعداد متوسط 10 كلیدواژه برای هر مدرك براساس كنترل واژگانی استفاده شده است. روند نمایه سازی موضوعی ماشینی طی دو مرحله صورت پذیرفته است. در مرحله اول عناوین زبان طبیعی به عنوان _ معنایی برگردانده شده و در مرحله دوم براساس فرمول بندی ماشینی عنوان _ معنایی به زبان كنترل شده سیستم برگردانده می شود. (10)

با نگاهی اجمالی در پژوهشهای انجام شده چنین بر می آید كه اكثریت این تحقیقات تناسب یا عدم تناسب واژه های عناوین مقالات برای نمایه سازی در پایگاه اطلاعاتی را مورد پیگیری قرار داده اند. در پژوهش حاضر نیز این هدف مورد توجه قرار گرفته است.

 

روش تحقیق و نحوه انجام كار

این مطالعه با استفاده از روش تحقیق توصیفی تحلیلی به انجام رسیده است. نحوه انجام كار بدین صورت بوده كه ابتدا مقالات مجلات بدون توجه به عنوان اصلی توسط گروهی از متخصصین هر یك از گروه های علمی كه به طور تصادفی انتخاب گردیده بودند مطالعه و برای هر یك از مقالات عنوانی پیشنهاد گردید. سپس كلید واژه های عناوین پیشنهادی و عناوین اصلی به تفكیك استخراج و به منظور تعیین میزان سازگاری یا عدم سازگاری عنوان با محتوا، با مراجعه به اصطلاحنامه های مرتبط با هر یك از گروههای علمی اصول كدبندی شده زیر مورد بررسی قرار گرفت.

   كد 1- كلیدواژه برگرفته از عنوان پیشنهادی عینا" در عنوان اصلی وجود داشته باشد.

   كد 2- واژه كلیدی عنوان در زمره واژه های آمده در ارجاعهای "نگاه كنید به "یا" بكار برید بجای" باشد.

   كد 3- واژه های كلیدی عنوان با عبارت آمده در ارجاعهای "نیز نگاه كنید به" برابر باشد.

   كد 4- واژه های كلیدی عنوان با هیچیك از كلیدواژه های عنوان پیشنهادی و ارجاعات آن مطابقت نداشته باشد.

   كد 5- بخشی از واژه های عنوان فرعی برابر با كلیدواژه های عنوان پیشنهادی باشد.

   كد 6- واژه های كلیدی عنوان با وجود آنكه با معیارهای فوق هم خوانی ندارد دست كم تا حدودی با كلیدواژه های عنوان پیشنهادی مرتبط است. (رابطه همبسته)

جامعه آماری این پژوهش مقالات تمامی شماره های عنوان مجلات علمی – پژوهشی فارسی زبان مورد تائید وزارت فرهنگ و آموزش عالی منتشره در سال 72 موجود در كتابخانه ای دانشگاه های فردوسی و علوم پزشكی مشهد، دانشگاه تهران و علوم پزشكی تهران می باشد. (جدول 1) در مجلات مورد بررسی مجموعا" 443 مقاله چاپ شده كه از این میان 213 مقاله به تناسب تعداد مقالات چاپ شده در هر یك از گروههای علمی و براساس "جدول تعیین حجم نمونه در تحقیقات علوم تربیتی و روانشناسی(11) " به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفته است.

برای تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده از روشهای آماری تصادفی (جدول، فراوانی، درصد) و آمار استنباطی (فرمول chi) استفاده شده است.

 

یافته های تحقیق

طلاعات و داده های جمع آوری شده این پژوهش از دو جنبه: مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفته اند:

الف- جنبه محتوایی: شامل تقسیم بندی موضوعی مجلات و كلیدواژه های مقالات.

ب- جنبه ظاهری نظیر فاصله، انتشار، وابستگی، نحوه تدوین مقالات، نوع نوشته، جنسیت پدیدآوردندگان و نوع فعالیت مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفته اند.

 

الف- جنبه محتوایی

1-  تقسیم بندی موضوعی مجلات

در این قسمت مجلات جامعه آماری به تفكیك گروههای علمی از نظر موضوعی طبقه بندی شده اند. مجلاتی كه درگروه علمی مربوط موضوعات متنوع راتحت پوشش داشته اند در طبقه"عمومی" قرارگرفته اند.

در اكثر گروهها بیشترین مجلات در طبقه موضوعی عمومی جای گرفته اند. مقلاتی این مجلات به صورت مختلف و مخلوط عرضه می شوند و شامل زمینه های موضوعی متنوع در گروه مربوطه هستند؛ و از آنجا كه عمدتا" وابسته به یك دانشگاه یا دانشكده هستند در تمامی زمینه های موضوعی آن دانشگاه مقاله چاپ می كنند.

در حوزه علوم انسانی و اجتماعی به جز زمینه موضوعی اقتصاد و مدیریت در سایر موضوعات یكی دو مورد مجله بیشتر به چشم نمی خورد. همچنین در بسیاری از موضوعات نظیر جامعه شناسی، علوم اجتماعی، علوم ورزشی، زبان و ... یا اینكه  اصولا" مجله علمی _ پژوهشی وجود ندارد و یا حداقل اینكه در موجودی سال 72 كتابخانه های مورد بررسی حضور ندارد.

 

گروه علمی

ردیف

عنوان

گروه علمی

ردیف

عنوان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

علوم

انسانی

1

 

2

 

 

3

 

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

 

16

17

18

 

 

19

ادبیات علوم انسانی دانشگاه فردوسی

ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز

ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران

اقتصاد و مدیریت

باستان شناسی و تاریخ

برنامه و توسعه

پژوهشهای روانشناختی

مجله پزشكی علوم انسانی دانشگاه اصفهان

تحقیقات اقتصادی

تحقیقات تاریخی

تحقیقات جغرافیایی

مجله حقوقی

دانش مدیریت

مجله دانشكده حقوق و علوم سیاسی

دانشگاه تهران

سیاست خارجی

مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز

مجله علوم انسانی دانشگاه الزهرا

نشریه علوم تربیتی دانشگاه تهران

مقالات و بررسیها

 

علوم

پایه

و فنی

و

مهندسی

 

1

2

3

4

5

نشریه تحقیقاتی فیزیك زمینی و فضا

نشریه شیمی و مهندسی شیمی ایران

نشریه دانشكده فنی دانشگاه تهران

نشریه دانشكده مهندسی دانشگاه فردوس

مجله مهندسی دانشگاه علم و صنعت

 

 

 

 

 

 

 

 

علوم

پزشكی


نوشته شده در : دوشنبه هفدهم دی 1386  توسط : مهندس محبوب آقازاده.    نظرات() .

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر